استاد سيد جمال ترابي طباطبايي پدر سكه شناسي ايران چشم از جهان فرو بست.فردي كه همواره منشا اثرات خير براي فرهنگ و ادب و تاريخ اين سرزمين بود.يادش گرامي

كتاب تاريخ و مشاهير شتربان تبريز كه همزمان با برگزاري بيست و دومين نمايشگاه بين المللي كتاب تهران رو نمائي شد ،جديدترين اثر آقاي كريم ميمنت نژاد است كه مطالب مفيدي ارائه نموده است.

در اين كتاب نويسنده سعي داشته است تاريخ و مشاهير يكي از كويهاي قديمي و نامدار تبريز را در قالب كتابي تاريخي گرد آورد.

در فصل اول كتاب،خواننده ابتدا با موقعيت جغرافيائي و اماكن تاريخي و قديمي شتربان تبريز آشنا مي شود سپس در فصل بعدي، نويسنده با نگاهي پژوهشي به وضعيت فرهنگي ،اجتماعي و اقتصادي در شتربان با ظرافت خاصي نكته هاي مهم زندگي اجتماعي مردم اين كوي را به خواننده نشان مي دهد.فصل چهارم كتاب را تاريخ سياسي شتربان نام نهاده و ضمن بيان گوشه هايي از فعاليتهاي سياسي مردم اين كوي در دوره هاي مختلف تاريخي بخصوص نقش متمايز شتربان تبريز در انقلاب مشروطيت را بررسي نموده است. بخشي ديگر از كتاب تاريخ و مشاهير شتربان تبريز اختصاص به بازگويي و يادآوري بزرگان و نيك نامان عرصه هاي مختلف علمي و فرهنگي و هنري و مذهبي و ورزشي اين كوي دارد.نويسنده با حوصله اي وافر با بيان گوشه اي از زندگينامه بزرگان و مشاهير اين ديار و ذكر فعاليتها و نكات برجسته زندگي آنها، ضمن الگوسازي ،سعي در احياي فرهنگ قدرشناسي و ارج گذاري به نامداران و مشاهير را دارد.نويسنده در اين فصل از بسياري از بزرگان و نامداران ايران كه روزگاري از عمر خويش را در شتربان تبريز سپري نموده اند سخن رانده است همچون علامه بزرگوار جعفري و دكتر تجليل و پروفسور پناهي و دكتر مجير مولوي و استاد هريسي و خاندانهاي بزرگي همچون حريري و صدقياني و علمايي معظم چون علامه مصطفوي و آيت الله ميرزا علي اكبر محدث و ...

نويسنده كتاب آقاي مهندس كريم ميمنت نژاد متولد 1361 تبريز مي باشد .كتاب اخير وي دومين كتاب در موضوع تاريخ محلات تبريز است و گاه گاهي مقالاتي درحوزه هاي تاريخ و فرهنگ در برخي نشريات و فصلنامه هاي تاريخي از وي منتشر مي شود.

تاریخ تصاویر همزمان با جنگ جهانی اول می باشد

نامش را "اتفاق" گذاشته بودند شاید می خواستند به بهانه ای دست مریزاد بگویند به اهالی تشکل ها .قراره در همه استانها این جشنواره برگزار شود .جالب اینکه در استان ما به قول خودشان سازمان ملی جوانان یک ستاد است تا یک سازمان.ستادی که در تاسیس تشکل ها فقط یک برگ کاغذ به اسم اعتبار نامه می دهد و بعد از ثبت تشکل اکثرا از اعضای تشکلها جهت پر کردن صندلیهای خالی همایشها و سمینار هایی که در سطح استان برگزار می شوند استفاده می کند.سوال جالب برای من این است : سازمانی که در برگزاری برنامه های تشکل ها کوچکترین نقشی ندارد و در صورت سخاوت و حسن نظر مدیریت سازمان شاید در حدود ۲۰۰ هزار تومان سالانه بودجه تصویب کند،چگونه به خودشان جرات می دهند که به این فعالیتهای صادقانه تشکل ها، که بیشتر با هزینه های خود اعضا انجام می شود نمره بدهند. و در این سنجش شاخصهای مورد نظر خودشان را ملاک قرار دهند؟ حل مسائل جوانان که از عهده سازمان ملی جوانان بر نمی آید. لااقل مسائل درون سازمانی خودش را حل بکند ،بهتر از این خواهد بود که با بهانه های مختلف تریبون برای سخنرانی خود و مدیران استانی ایجاد بكند .برای خنده خالی از لطف نیست بگویم که سازمان ملی جوانان استان آذربایجان شرقی هزینه قاب لوح های اهدایی در مراسم همایش فرهیختگان جوان استان را که توسط تشکل فرهنگ پژوهان شرق اجرا شده بود هنوز که یک سال از موعد آن می گذرد پرداخت نکرده است .فکر نکنید مبلغ میلیاردی بوده .نه.همش ۲۰۰ هزار تومن بود.( یاحق )

 كلمه هاي كليدي:

- جشنواره اتفاق: جشنواره اي براي تجليل و قدرداني ار تشكل هاي فعال و برتر

- تشكل: همان ان جي او  سابق

- همايش فرهيختگان جوان استان: همايشي كه براي تجليل از نويسندگان و اهل قلم زير ۳۰ سال استان در حاشيه پنجمين نمايشگاه بين المللي كتاب تبريز برگزار گرديد.

بمناسبت ثبت حمام عمومی حکم آباد بعنوان اثر تاریخی

 ماشااله رزمی

حمام تاریخی تبریز

حمامی را بگو گرت هست صواب

امشب تو بخسب و تون گرمابه متاب

تا من به سحرگهان بر آیم به شتاب

از دل کنمش آتش و از دیده پر آب

« مهستی گنجوی »

 آخرین باری که همراه مادرم به حمام سید در محله حکم آباد تبریز رفتم صحنه هایش  بقول شهریار مانند پرده سینما از جلوی چشمم می گذرد و با ثبت شدن این حمام جزو میراث فرهنگی تبریز فکر می کنم اگر روزی بتوانم به زادگاه خودم برگردم نشانی خوبی برای پیداکردن خانه مادری ام دارم . زمستان سال 1333 بودهفت سال داشتم . مادرم معمولا روی اجاق آب گرم می کرد و مرا در داخل یک تشت در مطبخ خانه می شست ولی آن دفعه نمیدانم چرا مرا با خود به حمام زنانه برده بود شاید بخاطر اینکه روز قبل از چهارشنبه سوری بود و میخواست برای روزهای عید ، هم خود و هم مرا تر وتمیز کند.

درحمام غوغا بود بی جهت نیست که مکانهای شلوغ وپر سر وصدا رابه حمام زنانه تشبیه می کنند .

مادرم درقصه هایش برایم تعریف کرده بود که شبها اجینه [ الجنه ] در حمام جمع می شوند وزن ومرد باهم عروسی می گیرند و بعضی آدمها که خواب آلوده به حمام می روند گاهی آنها را می بینند . یک بار مردی که قبل از اذان صبح به حمام رفته بود دیده بود بر خلاف همیشه حمام خیلی شلوغ است از یکی خواسته بود که جامی آب بر سر او بریزد ولی طرف خودرا به نشنیدن زده بود . آن مرد یکباره بخود آمده و متوجه شده بود که همه آنهائی که در حمام هستند پاهایشان شبیه پای اردک است و وسط انگشت هایشان پرده دارد از وحشت غش کرده بود وموقعی که بیدار شده بود دیده بود که هوا روشن شده واجینه غیب شده اند .

من اکثر زنهائی را که در حمام بودند می شناختم یعنی همه همدیگر را می شناختند با همدیگر احوالپرسی می کردند و بعنوان اظهار محبت جامی آب گرم برسر هم می ریختند ازین روی گفته اند که فلانی با آب حمام دوست پیدا می کند یعنی بدون خرج کردن و با آب خالی دوستی برقرار می کند. این زنهارا من همیشه با لباس دیده بودم ولی با بدن لخت بالنگی برکمر عجیب می نمودند . حسی وحشی مرا کنجکاو می کرد که چشمهایم را به بدن آنها بدوزم زنی که برای پوشاندن سینه هایش لنگ را بالاتر بسته بود و ناچاراز پائین جاهای پوشیدنی بدنش باز مانده بود به مادرم اعتراض کرد که مواظب پسرت باش چشمهایش کج می شود . مادرم نیز یک بامباچا توی سر من زد و به آن زن گفت : عیب ندارد بچه است چیزی که ازتو کم نمی شود در عین حال مادرم خوشحال بودو چشمهایش می خندید که پسرش بزرگ شده است و فرق نر وماده را میفهمد.

هنگامیکه از حمام بیرون آمدیم سیده خانم زن حمامی بمادرم گفت که بهتر است دیگر پسرت را با خود نیاوری چند نفر از زنها غرغرکرده اند و بشوخی گفت  : نمیگویم که دفعه دیگر پدرش را هم با خودتان بیاورید .

ساختمان حمام حتی سنگهایش کاملا در ذهن من نقش بسته اند . این حمام از صبح زود تا بالا آمدن آفتاب مردانه بود سپس زنانه می شد و دو باره عصر ها تا تاریک شدن هوا مردانه می شد و روزهای جمعه هم تمام روز مردانه بود و من تا بیست و یک سالگی هر هفته به این حمام می رفتم بعد ها وقتی حمام شاه عباسی شهر گنجه را دیدم احساس کردم که هردو حمام را یک معمار ساخته است .

درتمام کشورهای اسلامی حمام های عمومی وجود داشته است زیرا چند نوع غسل بر مسلمانان واجب است و حمام غیر از محل نظافت و شستشو مکان عبادی نیز محسوب می شود . توبه نصوح که از حکایات معروف  است گواه وجود حمام های عمومی در شهر های اسلامی می باشد . آدمهای خیر در گذشته حمام می ساختند و وقف مسجد محل می کردند که از در آمد حمام مخارج مسجد تامین شود . اکنون با رواج حمام های خانگی بتدریج حمام های عمومی تعطیل و فراموش می شوند .

 روزهای عاشورا حمام محله ما  مجانی می شد و کفن پوشها (قانلی کوینک لر ) و قمه زنها قبل از قمه زدن وبعد از قمه زدن دسته جمعی به حمام می رفتند و غسل می کردند ما هم در عالم کودکی ازین فرصت ها استفاده کرده و در خزینه حمام شنامی کردیم.

از روزی که مرا با احترام از حمام زنانه بیرون کرده بودند عطش دیدن آن صحنه هارا در وجود من شعله ور  ساخته بودند در دوازده سالگی همراه بهترین دوستم دو نفری خودمان را به بالای گنبد حمام رساندیم تا از نور گیر بالای گنبد داخل حمام زنانه را تماشا بکنیم اما قبل از اینکه چیزی ببینیم تون تاب حمام از پشت سر گردن مارا گرفت و کله هایمان را بهم زد ، از دست او خلاص شده و پا بفرار گذاشتیم . تون تاب از معلولین جنگ دوم جهانی بود [ مشدی عباد عمی ] و نمیتوانست بدود و ما را دنبال کند ولی مابعد از آن واقعه حدود یک ماه از ترس او طرف حمام نرفتیم .

من بعد از انقلاب فرصت رفتن به این حمام رانداشته ام . بی شک اکنون حمام تغییرات زیادی کرده دردورانی که من بیاد دارم این حمام آب لوله کشی ، برق و لوله کشی گاز نداشت . آب حمام از قناتی که در جوار حمام جاری بود تامین می شد و داخل حمام نیز با فانوس روشن می گردید . ساختمان حمام با سنگ و ساروج ساخته شده بود و بعدا بعضی از قسمتها را سیمان کشی کرده بودند . با آمدن برق به محله حکم آباد دراواخر دهه سی داخل حمام روشنتر شد و با آمدن آب لوله کشی درپایان دهه چهل چند دستگاه دوش نصب شد و بعد از انقلاب هم لوله کشی گاز شد . فاضلاب حمام درقدیم به قنات واریز می شد و به خارج از آبادی می رفت . گرمخانه یا تون حمام با مخلوطی از پهن حیوانات و مازوت گرم می شد و خاکستر آن برای تقویت زمین های زراعتی حکم آباد مصرف می شد . حمام دو گنبد نزدیک هم داشت با نورگیر هائی شیشه ای در بالای هر یک که قبه نامیده می شدند . این گنبد های دوقلواز فاصله دور به دو پستان هوس انگیز شبیه بودند . داخل حمام بسیار ساده بود . در بیرونی ( اشیک ) حوض کوچکی با آب تمیز و خنک قرار داشت که مردم هنگام خارج شدن از اندرون حمام پا های خود را در آن حوض آب می کشیدند و دور تا دور بیرونی هم سکو بود که مردم لباسهای خود را در آورده در بقچه پیچیده و روی سکو می گذاشتند . در اندرون ( ایچری ) در سمت راست واجبی خانه بود و  در سمت چپ دو حوض متوسط یکی پر از آب گرم و دیگری پر از آب سرد قرار داشت که مردم در کنار این حوض ها می نشستند و آب سرد و گرم را با هم مخلوط کرده خود را می شستند آب سرد از قنات مستقیما بداخل حوض می آمد و آب گرم از طریق آبراهه ای از خزینه حمام به حوض می آمد . در ته حمام سمت چپ خزینه حمام بود و سمت راست محل کیسه کشی بود و کارگران کیسه کش مشتری هارا روی زمین می خوابانیدند و تکه چوبی را بعنوان متکا زیر سرش می گذاشتند و بدنش را کیسه می کشیدند ویا مشت مال میدادند.

بهترین روزهای حمام برای زنها روزی بود که عروس به حمام می آوردند زیرا هم کارگرها حمام را خوب تمیز می کردند و هم زنها آوازهای فولکلوریک می خواندند . خواهر بزرگ من هنگامی که دم بخت بود بادوستانش  زیاد به حمام می رفت زیرا حمام زنانه محل تفریح دختران بود وبه آواز می خواندند :

گلین گدیبدیر حاماما ،

 یووونوب اولوب شاماما ،

 خبر ورین قیز آلانا ،

 تویلار مبارک مبارک بادا .

 در ضمن زنهائی که پسر داشتند درحمام تن و بدن دختران را خوب ور انداز می کردند تا بعدا یکی را انتخاب و برای پسر خود خواستگاری بکنند . زنهائی که چندین بچه داشتند معمولا از موقعی که حمام زنانه شروع می شد تا بعد از ظهر که نوبت زنانه تمام می شد در حمام می ماندند تا یک به یک بچه ها را تمیز بشویند و بیرون بفرستند 

حمام در فرهنگ اسلامی بصورت تلویحی عشق را تداعی می کند زیرا بدن نرم و گرم را بخاطر می آورد بدینجهت زنها هرگز پیش نامحرم کلمه حمام را بر زبان نمی آورند و کوچکتر ها هم پیش بزرگتر ها از حمام حرف نمی زنند در زمانهای گذشته زنهای آدمهای ثروتمند با نوکر و کلفت و محافظ به حمام می رفتند . نویسنده رستم التواریخ حکایات عجیبی را که هنگام بیرون آمدن زنها از حمام اتفاق افتاده در دوران صفوی با جزئیات شرح می دهد .

آواز خواندن در حمام و زمزمه ترانه های محلی بسیار رواج داشت و مثل معروف است که به کنایه  میگویند صدای فلانی در حمام خوب است چون صدا در سقف گنبدی حمام می پیچد و خواننده از صدای خودش خوشش می آید بهمین جهت ملا نصر الدین می خواست در بالای مناره مسجد حمام بسازد تا هنگام اذان گفتن صدایش قابل تحمل باشد . من خودم بارها این آواز فولکلوریک را در حمام سید زمزمه کرده ام

حامامین ایچینده ایچینده وچولونده

یایی هم قیشی باهار

گلین گلین یریم وار

دولتدی کاسیب گلین گلین یریم وار

امثال و حکم زیادی در باره حمام و حمامی وجود دارد که از جمله معروفترین آنها اینست که می گویند  

« تولامبارچینین شاهلیقی حامچی لیقدیر » یعنی پادشاهی تون تاب حمامی شدن است که اشاره است به محدودیت ترقی آدمهای ساده وزحمت کش .

وسایل حمام بغیر از لنگ عبارت بودندد از سنگ پا برای تراشیدن پینه های دست وپا ، صابون مراغه که چشم را بشدت می سوزاند . گل سرشوئی که سعدی در باره خوشبوئی آن شعر سروده است  و روشور که از سود سوز آور و مواد کانی تهیه می شد . در کنار کرسی حمامی که دخل و صندوق او بود سطل های پر از صابون و گل سرشوئی و روشور وجود داشت که اگر کسی لازم داشت هنگام ورود به حمام از آنها می خرید . مادر من صابون و گل سرشوئی و روشور و همچنین نمک وکپیر و چوغان را از نمک فروش محله که دوزچی کربلائی تقی نام داشت می خرید و احتیاج سالیانه منزل را یکجا  ذخیره می کرد که هم ارزان تمام میشد و هم در طول سال پولی برای این چیز ها خرج نمیشد .

 زنهای کارگر در حمام سلیان نامیده می شدند وقتی صابون چشم بچه هارا می سوزاند زنها داد می زدند که

« سلیان باجی کور اولاسان سو گتیر اوشاقین گوزی چیخدی » یعنی ظرفی پر از آب بیاور و بر سر بچه بریز.

 بهداشت بدان صورت که امروز مطرح است در آن تاریخ مطرح نبود مخصوصا خزینه که قلب حمام محسوب می شد بهداشتی نبود. درست است که مردم قبل از داخل شدن به خزینه در کنار حوض بدن خودرا می شستند ولی باز هم امکان انتقال بیماری وجود داشت . بدینجهت افرادی که بهداشت را می فهمیدند صبح زود به حمام می رفتند که آب تمیز بود و افراد زیادی در حمام نبود اما مردم عادی ازمیکرب و باکتری چیزی نمی دانستند .تعریف می کردند که جوانی کشاورز می خواسته داخل خزینه بشود معلم مدرسه که آنجا بوده می گوید نرو داخل خزینه ، آب خیلی گرم است و برای اعصاب ضرر دارد . جوان می پرسد عصب چیست؟ معلم با عصبانیت جواب میدهد هیچ چی برو توی آب چون برای کسی که نمی داند عصب چیست ضرر ندارد. گاهگاهی از طرف اصل چهار ترومن که بعد از مصدق در ایران اجرا می شد فیلم های کارتونی آموزشی می آوردند و عصر هنگامیکه هوا تاریک می شد در میدان سبزفروشان حکم آباد نشان می دادند در یکی از این فیلم ها میکروبی از طریق میوه نشسته وارد شکم یک کودک می شد و شروع به تکثیرشدن می کرد و در عرض چند ثانیه آنقدر زیاد می شد که شکم کودک می ترکید . باین ترتیب مردم با میکروب آشنا می شدند ولی قدیمی ها این چیز هارا باور نداشتند و می گفتند که مریضی و سلامتی دست خداست و حتی آدمهائی بودند که هنگام داخل شدن به خزینه حمام مشتی آب خزینه را برداشته و می نوشیدند و معتقد بودند که شفا بخش است بعد از آنکه جمع ما( مناف فلکی ، اکبرپسندی ، داود رضائی و من ) در نیمه دوم دهه چهل تبدیل به یک محفل سیاسی شد بیشتر انرژی ما صرف گفتگو با مردم و مبارزه با خرافات می شد .

شنیده ام که دیگر از ازدهام و شلوغی های قبل از انقلاب در حمام سید خبری نیست و در آمد حمام حتی کفاف پرداخت پول آب و برق را نمی دهد زیرا کسانی که دستشان بدهانشان میرسد حمام خانگی درست کرده اند و فقیر، فقرا نیز ظاهرا غسل برایشان واجب نمی شود . در چنین شرایطی دو راه برای تداوم کار حمام باقی می ماند که یکی تبدیل آنجا به یک حمام سونا است و دیگری حمام رستوران ، اما مشکل اینجاست که حکم آباد از محله های فقیرنشین تبریز است و مشتری زیادی برای سونا و رستوران ندارد در آن صورت راه سوم اینست که سازمان میراث فرهنگی آنجارا بخرد و تبدیل به موزه ویا فروشگاه صنایع دستی بکند و سعی کند از طریق جلب توریست داخلی  رونقی به محل بدهد.

 پاریس   -      20 – 11 – 2003 

 عکسها از کتاب تاریخ هکماوار تبريز- نوشته میمنت نژاد

یک عکس جالب در مورد کودتای ۲۸ مرداد و جالب اینکه زنان هم در این کودتا نقش داشتند.گویا اسم این خانم «پری بلنده» است.

استاد عزير دولت آبادي «متخلص به درويش» فرزند موسي در نهم شهريور ماه 1301 در تبريز متولد شد پس از تكميل تحصيلات و اخذ درجه ليسانس در رشته ي ادبيات فارسي و علوم تربيتي در سال 1322 شمسي وارد خدمت آموزش و پرورش شد. به سال 1330 دوباره به ادامه ي تحصيل همت گماشت. استادان وقت  هيات نظارت دكتراي ادبيات فارسي: بديع الزمان فروزانفر، دكتر صورتگر، دكتر كني، پس از مصاحبه و مشاوره با ادامه ي تحصيل موافقت كردند، ولي بدليل مشكلات شخصي و اداري از جمله عدم موافقت وزارت فرهنگ وقت مجبور به ترك تحصيل از مقطع تحصيلي دكترا گرديد و به مطالبعه و تحقيق و تدريس در شهر تبريز ادامه داد.

فصلی از کتاب ماجرای بسیار تکان دهنده ای را نقل میکند که چگونه مردم تبریز برای فردی که خود را نماینده امام زمان میدانست جان نثاری میکردند و همه برای ظهور خود را آماده کرده بودند و دست آخر کاشف به عمل می آید که نماینده امام زمان این دفعه دیپلمات کارکشته انگلیسها از اب در می آید.

منبع :http://www.doctorshiri.com

زمان : ۳ الی ۸ آبان ماه

مکان : سالن امیر کبیر نمایشگاه بین المللی تبریز

همزمان با پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب ایران -تبریز

وي در همين رابطه با اشاره به دلايل دير اعلام شدن برپايي نمايشگاه مطبوعات،تصريح كرد:با عنايت به اينكه مقرر شده بود تا كنسرت استاد شجريان همزمان با هفته مولانا و شمس در محل نمايشگاه بين المللي تبريز برگزار شود و سالن امير كبير نيز از سوي مسئولين نمايشگاه بين المللي تبريز به همين منظور اختصاص يافته بود،لذا امكان برگزاري همزمان دو نمايشگاه كتاب و مطبوعات بدليل كمبود جا و مكان،وجود نداشت،اما بدنبال اعلام مدير نمايشگاه بين المللي تبريز، مبني بر لغو اجراي كنسرت استاد شجريان و قرار گرفتن سالن امير كبير در اختيار اداره كل،فضاي لازم براي برپايي نمايشگاه مطبوعات و خبرگزاريها نيز مهيا شد و بسرعت اقدامات لازم در اين خصوص انجام پذيرفت.

مدير اجرايي پنجمين نمايشگاه بين المللي كتاب تبريز همچنين ضمن ابراز تاسف از لغو برنامه اجراي كنسرت استاد شجريان درتبريز، به انتشار خبر نادرستي از قول وي مبني بر اينكه موسسه نمايشگاههاي فرهنگي ايران،سالن اميركبير را در اختيار مسئولين برگزاري نمايشگاه كتاب قرارنداده است،اشاره كرده و خاطرنشان نمود:موسسه  نمايشگاههاي فرهنگي ايران در خصوص محل نمايشگاه بين المللي تبريز،هيچ مسئوليتي ندارد تا بتواند و نخواهد آن را در اختيار نمايشگاه كتاب يا كنسرت استاد شجريان قرار دهد و آنچه در خبر خبرگزاري مهر درج شده به هيچ وجه با مطالب ذكر شده در مصاحبه تلفني اينجانب مطابقت ندارد.

وي در رابطه با علت لغو كنسرت استاد برجسته موسيقي ايران گفت:با نهايت تاسف و علي رغم حمايتهاي استاني و همكاريهاي بعمل آمده از طرف اين اداره كل و مجوز صادره براي اجراء و انتظار به حقي كه مردم فرهيخته استان براي برگزاري اين كنسرت و حضور استاد شجريان در اين خطه از ميهن اسلامي داشتند، به دلايل ناشناخته و عدم تفاهم مديران اجرايي برنامه و نمايشگاه بين المللي تبريز،اين برنامه لغو شد.

 معاون فرهنگي و هنري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي آذربايجان شرقي در پايان با سپاس از ناشران استاني كه در كنار ناشران كشوري و خارجي آمادگي خود را براي شركت در پنجمين نمايشگاه بزرگ كتاب تبريز اعلام نموده اند، از مديران مسئول نشريات محلي، مديران خبرگزاريها و سرپرستيهاي نشريات سراسري خواست تا با حضور همه جانبه خود در اين رويداد بزرگ بين المللي،توانمنديهاي فرهنگي،هنري و ادبي منطقه را به همگان نشان بدهند.

گفتني است كه پنجمين نمايشگاه بزرگ كتاب تبريز همراه با نمايشگاه توانمنديهاي مطبوعات و خبرگزاريها از 3 تا 8 آبان ماه در محل نمايشگاه بين المللي تبريز برپا خواهد شد. 

پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز با حضور بیش از یک هزار ناشر داخلی و خارجی از 3 الی 8 آبان ماه سال جاری برگزار خواهد شد.

احمدی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی طي يك مصاحبه مطبوعاتی كه با خبرنگاران استان برگزار شد ضمن اظهار اين مطلب خاطرنشان ساخت:  پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز در سال جاری با همکاری استانداری، شهرداری تبریز، نهادها، ادارات و کارخانجات استان از سوم لغایت هشتم آبان سالجاری در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی تبریز برگزار خواهد شد.

وی با بیان اینکه این نمایشگاه با حضور بیش از یک هزار ناشر داخلی و خارجی همراه مي باشد، افزود: هم اکنون ثبت نام از ناشرین ادامه دارد که پیش بینی می شود، امسال پذیرای نزدیک به یک میلیون علاقه مند به کتاب باشیم.

مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان آذربايجان شرقي با اشاره به اينكه سال گذشته از نمايشگاه بين المللي تبريز بيش از 700 هزار نفر بازديد كردند، گفت:تلاش مي شود در سال هاي آتي نمايشگاه بين المللي كتاب همزمان با بازگشايي مدارس و دانشگاه ها در مهرماه برگزار شود.

احمدی در ادامه با  اشاره به برنامه های جنبی نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز، تصریح کرد: برپایی ایستگاه نقاشی برای کودکان، برگزاری نشست ها و محافل ادبی و فرهنگی به مناسبت سال مولانا، جلسات سخنرانی پیرامون شخصیت شمس تبریزی و شهریار و برپایی غرفه سال اتحاد ملی و انسجام اسلامی از جمله برنامه های جنبی نمایشگاه امسال است.

وی خاطر نشان کرد: ناشران موظف هستند تا کتب خود را حداقل با تخفیف 20 درصد به فروش برسانند، مضاف بر اینکه در طول برگزاری نمایشگاه، بن خرید کتاب با تخفیف 20 درصد توسط یکی از بانک های عامل استان به فروش خواهد رسید.

احمدي در جمع خبرنگاران با اشاره به اينكه نيازهاي مطالعاتي مراكز علمي و تحقيقاتي استان با برگزاري نمايشگاه بين‌المللي كتاب تامين مي‌شود،افزود: برگزاري نمايشگاه بين‌المللي كتاب تبريز در ارتقاي سطح فرهنگ جامعه تاثير بسزايي داشته و باعث افزايش مبادلات فرهنگي با كشورهاي منطقه خواهد شد.

وي اضافه كرد: از مزاياي ديگر برگزاري اين نمايشگاه مي‌توان به تقويت رقابت‌پذيري در حوزه چاپ و نشر استان و همچنين جلب توجه ويژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و ساير نهادها و موسسات فرهنگي كشور اشاره كرد.

مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان آذربايجان شرقي در بخش ديگري از سخنان خود تصريح كرد: دولت تلاش مي كند نامحرمان فرهنگ را در حوزه هاي كتاب و مطبوعات فقط با نگرش مادي و اقتصادي وارد اين حوزه ها شده اند خارج كند.

وي در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از کمبود اعتبارات فرهنگی استان، اظهار داشت: متاسفانه کل اعتبارات فرهنگی کشور، کمتر از یارانه کود شیمیایی جهاد کشاورزی است.

 احمدی با بیان اینکه مردم آذربایجان تشنه برنامه ها و فعالیت های فرهنگی هستند، گفت: بعد از فرمایشات رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، نور امیدی را در عرصه فرهنگی کشور شاهد هستیم که در آینده نظاره گر تاثیرات مثبت آن خواهیم بود.

وی در ادامه با بیان اینکه آذربایجان شرقی بعد از استان های تهران و قم، سومین استان حائز شرایط برای ارائه مجوز کتاب است، افزود: سال گذشته مجوز هزار عنوان کتاب صادر شده است که در سالجاری هیئت نظارت جدیدی متشکل از 7 استاد دانشگاه برجسته استان، کار سیاست گذاری بر مجوز و نشر کتب آذربایجان شرقی را بر عهده دارند.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجان شرقی حمایت از نوقلمان جوان را از دیگر اهداف این هیئت عنوان کرد.

گفتنی است: پنجمین نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز از 3 الی 8 آبان سال جاری از ساعات 10 الی 21 در محل دائمی نمایشگاه های بین المللی تبریز میزان علاقه مندان خواهد بود

و اما امشب که صدای قطره قطره بغض که بر کف سینه همچون پتکی فولادین بر می تابد چه سخت است نوشتن و چه سخت است شنیدن این زندگی . بیهوده خویش را چه با هدف می بینیم عجب دنیای دلفریبی است.روزها شبها لحظات را فدای راحت طلبی های خودمان میکنیم غافل از اینکه از عمر محدود خویش می کاهیم. و اما سری به دریچه پر طپش دل بزنیم دستی بر صورت غبار آلودش بکشیم و صدایش را گوش کنیم ببینیم او از چه می نالد این پروبال زدنش بهر چیست .دل پر از غصه است ولی چون تعاریف از غصه برای اشخاص گوناگون است در مورد غصه بیشتر توضیح میدهم.غصه همان کمی شادی است نبود شادی غصه می پرورد و شادی چیست؟ شادی جهش عقل از مرتبه اندیشه به مرتبه عمل به فکر است و فکر چیست؟ همان ابزاری که راه جهش را میتوان از او یاد گرفت .کمی استعاره بازی شد و میدانم که دیگر دنیای امروز ما با مردمان امروزی اش حوصله تامل و استخراج معنی از کلام جامد را ندارد پس پرده ها را بدریم و ساده با همدیگر به گفتگو بنشینیم .می خواهم بگویم من به اندازه یک نفر می توانم فکر کنم تو چطور؟آیا اصلا سینه ات درد اجتماع را حس می کند یا فقط زمانیکه خود از کیسه کم می بینی به درد می آید؟ می خواهم بدانم  که چشمهایت چه می کنند .آیا چشمهای تو هم غرق در توهم بزرگان ،دیگران را به دادگاه قضاوت محکوم می کنند آیا این چشمهای تو هم مثل دیگر خیابان گردها ،هرچه را هرکه را می بینند تفسیر آلوده وجودی خویش را بر دیگری نیز تفسیر می کنند ؟ می خواهم بپرسم تا به حال به معنی اینکه می گویند

پیش چشمت داشتی شیشه کبود

                            زان سبب عالم کبودت مینمود        اندیشیده ای؟؟؟

حاج حسین شکیبا که سالیان متمادی در جمعیت شیرو خورشید سرخ منشا خدمات بزرگی به ویژه برای شهر تبریز بودند ندای حق را لبیک گفت . مدرسه سازی و دستگیری از نیازمندان بارزترین مشخصه ایشان بود و احداث ساختمان خانه کودک هلال احمر تبریز جزو آخرین خدمات ایشان می باشد که به یادگار از ایشان ماند.

وقف‌نامه ربع رشیدی
ربع رشیدی نام مرکز علمی و دانشگاهی بزرگی‌ست که در قرن هفتم در شهر تبریز توسط خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی پایه‌گذاری و تأسیس می‌شود. در حال حاضر چیزی جز تلی خاک از این مجموعه‌ی بزرگ بر جای نمانده است اما عمده‌ اطلاعات ما در این مورد از وقف‌نامه این مرکز بزرگ به دست می‌آید که در حال حاضر در کتابخانه‌ی تبریز نگهداری می‌شود و به نام وقف‌نامه ربع رشیدی کاندیدای ثبت در فهرست حافظه‌ی جهانی است.

با تکیه بر این وقف‌نامه و همچنین از مکاتبات خواجه رشیدالدین با فرزندش می‌دانیم که این مجتمع به جز آن که مرکزی علمی بوده اهمیت اقتصادی نیز داشته است به طوری که برای استقلال مالی املاک فراوانی در تبریز و سایر شهرها وقف آن بوده است. همچنین کارگاه‌های تولیدی، کاروانسرا، حجره، حمام، آب انبار، خزانه، و قنات از تأسیسات این مرکز بزرگ بوده‌اند. در وقف‌نامه آمده است مرکز دارای دو کتابخانه بزرگ، بیمارستان، و کارگاه کاغذسازی بوده است. در این وقف‌نامه آمده که ۵٠ طبیب از هند و چین و شام و مصر در دارالشفاء یا بیمارستان آن به خدمت مشغول بودند که علاوه بر طبابت می‌بایست هر سال تعدادی دانشجو را نیز تعلیم می‌دادند. طبق متن وقف‌نامه، پزشکانی که در دارالشفاء کار می‌کردند می‌بایست به نوبت کشیک می‌دادند به طوری که در تمام شبانه‌روز یک نفر پزشک به همرا یک داروساز و یک دانشجو در دارالشفاء حضور داشتند. مداوای کارگران و مسافران رایگان بوده است.

وقف‌نامه رشیدی یکی از منابع دست اولی‌ست که از طرح بی‌نظیر وزیر ایرانی برای به وجود آوردن این مرکز علمی اقتصادی بی‌همتا به تفصیل سخن می‌گوید. مرکزی که پس از قتل خواجه رشیدالدین توسط ایلخان مغول کتابخانه‌اش به یغما می‌رود و خودش در گذار سال‌ها به تپه‌ای از خاک تبدیل می‌شود.
در هر حال ثبت این دو اثر مکتوب ایران در فهرست "حافظه‌ی جهانی" یونسکو می‌تواند از یک سو به حفاظت آن کمک کند و از سوی دیگر زمینه‌ی آشنایی پژوهشگران وعلاقه‌مندان را با بخشی از حیات فرهنگی ایران در قرون هفتم و نهم هجری فراهم آورد.

در حال حاضر ربع رشیدی در خیابان عباسی تبریز در دامنه‌های كوه سرخ فام عینالی (عون بن علی) قرار دارد و متأسفانه قسمتی از محوطه این منطقه، توسط مهاجرین روستائی تصرف و خانه‌سازی شده است.امروز محله عباسي تبريز، ويرانه هايي را در خود پناه داده که روزگاري آباد سرايي از 24 كاروانسراي وسيع و 1500 دكان و 30000 خانه و حمام و باغ و كارخانه‌هاي پارچه‌بافي و كاغذسازي و دارالضرب و توليد رنگ بود.
ربع رشیدی تا آنجا براي مردمان آن عصر ارزشمند بود که بسياري، املاک خود را وقف آن مي کردند تا در راستاي علمي مورد بهره برداري قرار گيرد. از اين رو اکنون وقفنامه رشيدي يکي از آثار معروف تاريخي است که نشان از وقف بيش از 4 هزار ملک و روستا و آسياب از نقاط مختلف کشور براي ربع رشيدي دارد.

----------------------------------------------
برای اطلاعات بیشتر، ر.ک به: مسعود مرادی، ربع رشیدی جامع دانش‌های روز، کیهان فرهنگی، خرداد ١٣۶۶، شماره ٣٩.

اولين مجمع عمومي فرهنگ پژوهان شرق برگزار شد.

به تاريخ 29/3/86 سه شنبه راس ساعت 11:30 دقيقه اولين مجمع عمومي فرهنگ پژوهان شرق در سالن اجتماعات بنياد ايرانشناسي تبريز با حضور كثيري از اعضاي مجمع  برگزار گرديد.

در اين جلسه اهداف كلي و برنامه هاي كلان اين مجمع تبيين گرديد و انتخابات اولين دوره شوراي مركزي و بازرس مجمع عمومي ‹ مجمع فرهنگ پژوهان شرق › برگزار گرديد.

نتايج انتخابات شوراي مركزي و بازرس مجمع عمومي بشرح ذيل مي باشد.

                                             حسین کتابی                               ۱۴ رای                         بازرس مجمع عمومی

مراسم مجمع عمومی سازمان مردم نهاد فرهنگ پژوهان شرق روز سه شنبه ۲۹ خرداد  ماه ساعت ۱۱ صبح در سالن اجتماعات بنیاد ایرانشناسی تبریز واقع در خیابان ثقه الاسلام درب سرخاب برگزار خواهد شد .حضور همه اعضای مجمع و علاقمندان به مسایل فرهنگی موجب دلگرمی ماست.

در فرهنگ مردمان گذشته بخصوص در شهر تبریز گربه همیشه از احترام خاصی برخورداربوده است به طوریکه معمولا در معماری خاته ها و ساخت درب اتاقها همیشه راه عبوری گربه ها لحاظ می شد .این عکس نمایی است از خانه ای در محله حکم آباد تبریز.

ارك عليشاه تبريز

 بناي شكوهمندارك عليشاه تبريز،باقي مانده مسجدي است كه در فاصله سال هاي  716 تا 724  هجري قمري به همت تاج الدين عليشاه ساخته شده است .  تاج الدين عليشاه جيلان تبريزي وزير دو ايلخان مغول،اولجايتو  و ابوسعيد بهادرخان بود كه بنابر وصيت خويش،پس ازمرگ در جوار مسجدي كه خود ساخته بود، به خاك سپرده شد.

 اين ايوان رفيع كه ابعاد آن از طاق كسري مداين بزرگتر است،ازمنظر معماري،حجم، فضاسازي وعظمت يكي ازشاهكارهاي هنر معماري شرق در عهد ايلخانان شمرده مي شود.

مجموعه عظيم معماري عليشاه ازيك مسجدجامع،مدرسه و  زاويه  تشكيل مي شده است . قسمت جنوبي مسجد داراي طاق بزرگي بوده كه مورخان در مورد آن نوشته اند:

« به علت فرو نشستن بنيان و تعجيل در اتمام  آن، طاق شكسته وفروريخته است.» قسمتي كه اكنون دروسط سه ديواربلندشرقي و جنوبي وغربي بصورت ايوان ديده ميشود، قسمتي از بناي مسجد بوده است كه ارتفاع آن بطور متوسط  به 26 مترميرسد.

از اين بناي تاريخي بانامهاي ارك تبريز، ارك عليشاه، طاق عليشاه، و نيز مسجد عليشاه ياد كرده اند. اين بناي بزرگ دربيشترسفرنامه هاو تواريخ وصف شده است.ازآن جمله مي توان به آثارابن بطوطه، حمدالله مستوفي، بدرالدين محمود العيني،  تاجر ونيزي، شاردن و دونالد ويلبر اشاره كرد . با توجه به اين توصيفات مي توان نتيجه گرفت  كه مسجد جامع عليشاه بلند ترين بناي تبريز و داراي  صحن بسيار بزرگي بوده كه با سنگ هاي مرمرفرش مي شده است و دروسط اين صحن، حوض مربعي بزرگي با فواره هايي به شكل تنديس شير،قرارداشت كه زيبايي خاصي به بنا مي بخشيد. شبستان اين مسجد طاق بسيار بلندي داشته كه بر روي ستون هايي ازمرمرنفيس وشفاف قرار مي گرفته است. چراغهاي مزين به زر و سيم كه با زنجير هاي مسي ازسقف آويزان ميشدند،داخل طاق را روشن مي نمودند.پنجره هاي مشبك نيز، هركدام بيست شيشه دايره اي داشتند كه با طلا و نقره تزئين شده بودند.

 اين مسجد،داراي سه درباطاقهاي جناغي بوده كه ستون هاي دوسوي درهاازسنگها يي با رنگهاي گوناگون ساخته شده بودند و بقيه طاق با گچ، مقرنس كاري و تزئين شده بود. درهردرگاه،لوحه مرمرين شفافي نصب گرديده بود و دري كه باز و بسته مي شد، از الوار بزرگ تهيه و روي آن  قطعات برنز صيغلي ومطلا  كوبيده شده بود.

از ساير تزئينات به كاررفته دراين بنا مي توان به كاشيكاري، ازاره هاي سنگي ، كتيبه ها و گچبري هاي زيبا اشاره  كرد كه بعدهارو به ويراني نهاده و ازبين رفته است و هم اكنون فقط ايوان آن كه تماما آجركاري شده، باقي مانده است.

 در دوره قاجار،صحن و محل زاويه ومدرسه عليشاه، به انبار غلات و  مخزن مهمات قشون  تبديل گرديد و حصاري دور آن كشيده شدو ارك نام گرفت وبارها هدف گلوله توپ مهاجمان قرار گرفته وآسيب زيادي به ديوارهاي آن وارد شده است. ارك عليشاه هميشه به صورت سنگري مستحكم  و مسلط بر شهرتبريز محسوب مي شد.

 در زمان انقلاب مشروطه نيز بناهاي اطراف آن،مخزن مهمات دولتي بود كه اين مخزن به دست مشروطه خواهان افتاد و باعث تقويت آنان شد.

 دراوايل حكومت پهلوي حصارپيرامون ارك تخريب شد و صحن ارك به صورت گردشگاه عمومي درآمد و باغ  ملي نام گرفت و يك سالن نمايش و سخنراني نيز در گوشه اي از آن احداث شد.

بعداز پيروزي انقلاب اسلامي،كليه مستحدثات جانبي برچيده شده وهم اكنون در محوطه ارك، مصلاي جديد  امام خميني ( ره ) احداث گرديده است.

 

ماخذ :  - كارنگ ، عبدالعلي ، آثار باستاني آذربايجان ، انتشارات انجمن آثار ملي ايران ،1351  

وجه تسمیه حکم آباد(هکماوار):

بی شک بیشتر نامهای موجود فعلی مشابهی است از اسامی حقیقی آنها که با گذشت زمان مورد تحریف لفظی و معنوی واقع شده اند این مسئله در مورد حکم آباد نیز صادق می باشد که به اختصار در این مقال دلایل انتخاب نام حکم آباد را طی سه احتمال ارایه می نماییم.

الف) هکماوار را دهخدا در لغتنامه اش به معنی قطعه زمینی که در آن سبزی کاری کنند معنی نموده است ولی به تجزیه معنی و وجه تسمیه اش نبرداخته است آنچه را که بنده متصور هستم هکماوار از سه بخش « هو + کومه +آوار» به ترتیب به معانی خوب رد فارسی میانه و کومه به معنای خانه باغ  و آوار به عنوان نمود مکان تشکیل شده است که در کل معنای خانه باغ خوب و زیبا می دهد که در این صورت قدمت این محله از تبریز به دوران قبل از اسلام که در آن دوران فارسی میانه در میان عامه مردم رایج بود بر می گردد البته هیچ یقینی در کار نیست و تمامی این مطالب احتمالاتی است که به ذهن بنده رسیده است.

ب)بنا به نوشته احمد کسروی در کتاب نامهای شهرها و دیه های ایران "آوار"در انتهای برخی از کلمات و نامهای ترکی به معنای "مکان "می باشد اگر لفظ "هکم آوار " صحیح باشد مفهوم "جایگاه حکمرانی " را می توان از آن استنباط نمود و شاهد این مطلب نیز وجود کوچه ای در هکماوار به نام "قاضییار" می باشد طوری که در قدیم "قاضی آوار"بوده است به معنی جایگاه نشیمن قاضی است.

ج)به نقل از مردمان محل به صورت تاریخ شفاهی وجه تسمیه را چنین نقل می کنند:اصل ترکیب را "هامی کاوار" می دانند و تا قبل از حکومت غازان خان محل سکونت اهالی را در محله شنب غازان تبریز ذکر میکنند که به موجب حکم غازان خان ساکنین به منطقه ای نزدیک شنب غازان که دارای خاک حاصلخیز جهت کشت و زرع بود هجرت کرده اند و از ان جایی که همه اهالی سبزیکاری می کردند منطقه فوق را "هامی کاوار"نام داده اند .در زبان ترکی کلمه "هامی"به معنی "همه" و کلمه "کاوار"به "معنی سبزی خوردنی" است.